Sırt kasları hem güçlü çekiş hareketlerini yapar hem de omurgamızı gün boyu dik tutar. Duruş bozukluklarının, bel ve sırt ağrılarının büyük bölümü de bu kasların zayıflığı ya da dengesizliğiyle ilgilidir. Bu rehberde sırt ve bel kaslarının isimlerini, yerlerini ve görevlerini yüzeyden derine doğru anlatıyorum.

Yüzeysel sırt kasları
Trapez kası (Trapezius)
Ensenin altından başlayıp omuzlara ve sırtın ortasına kadar yayılan, eşkenar dörtgen şeklinde büyük bir kastır. Üç bölümde incelenir:
- Üst trapez: Omuzları yukarı kaldırır. Stres ve masa başı çalışmada en çok gerilen bölümdür; boyun ve omuz ağrılarında sıkça rol oynar.
- Orta trapez: Kürek kemiklerini birbirine yaklaştırır.
- Alt trapez: Kürek kemiklerini aşağı çeker. Zayıf olduğunda omuzlar öne ve yukarı kayar.
Geniş sırt kası (Latissimus dorsi)
Sırtın en geniş kasıdır. Bel bölgesinden başlar, koltuk altından geçerek kol kemiğine tutunur. Kolu aşağı ve geriye çeker: barfiks, kürek çekme ve yüzme hareketlerinin ana kasıdır. Gelişmiş bir latissimus sırta “V” görünümünü verir.
Eşkenar dörtgen kaslar (Rhomboid major ve minor)
Trapezin altında, omurga ile kürek kemiği arasında yer alır. Kürek kemiklerini geriye ve birbirine doğru çeker. Kambur duruşta uzayıp zayıflayan kaslardandır.
Kürek kemiği kaldırıcı kas (Levator scapulae)
Boynun yan-arka tarafından kürek kemiğinin iç üst köşesine uzanır. Kürek kemiğini yukarı kaldırır; boyun tutulmalarında sık ağrıyan noktalardan biridir.
Büyük yuvarlak kas (Teres major)
Kürek kemiğinin alt köşesinden kol kemiğine uzanır ve latissimus dorsi ile birlikte çalışır.
Derin sırt kasları: Omurganın dikleştiricileri
Erector spinae (omurgayı dikleştiren kaslar)
Omurganın iki yanında, leğen kemiğinden kafatası tabanına kadar uzanan uzun bir kas sistemidir. Dıştan içe doğru üç sütundan oluşur: iliocostalis, longissimus ve spinalis. Gövdeyi dikleştirir, geriye eğilmemizi sağlar ve öne eğilirken omurgayı kontrol eder.
Multifidus
Omurlar arasında, omurgaya en yakın yerde bulunan kısa ve derin kaslardır. Her omur seviyesini tek tek stabilize eder. Bel ağrısı yaşayan kişilerde bu kasın zayıfladığı ve geç devreye girdiği sık görülür.
Bel kasları
- Quadratus lumborum (kare bel kası): Son kaburga ile leğen kemiği arasında, belin derininde yer alır. Gövdeyi yana büker, tek taraflı yük taşırken pelvisi ve beli dengeler.
- Erector spinae’nin bel bölümü: Belin iki yanında elle hissedilen kalın kas kütlesidir.
- Multifidus: Bel omurları seviyesinde en kalın hâlindedir.
- Iliopsoas (kalça bükücü): Sırt kası değildir ama bel omurlarının önünden başladığı için bel sağlığını doğrudan etkiler. Uzun süre oturmak bu kası kısaltır ve belin çukurunu artırabilir.
Sırt ve bel kasları isimleri tablosu (Türkçe – Latince)
| Türkçe adı | Latince adı | Konum | Temel görevi |
|---|---|---|---|
| Trapez kası | Trapezius | Ense, omuz, sırt ortası | Kürek kemiğini kaldırma, yaklaştırma, indirme |
| Geniş sırt kası | Latissimus dorsi | Sırtın alt ve yan kısmı | Kolu aşağı ve geriye çekme |
| Büyük eşkenar dörtgen kas | Rhomboideus major | Kürek kemikleri arası | Kürek kemiklerini birbirine yaklaştırma |
| Küçük eşkenar dörtgen kas | Rhomboideus minor | Kürek kemikleri arası (üst) | Kürek kemiklerini birbirine yaklaştırma |
| Kürek kemiği kaldırıcı kas | Levator scapulae | Boyun yanı | Kürek kemiğini kaldırma |
| Büyük yuvarlak kas | Teres major | Kürek kemiği altı | Kolu içe döndürme ve geriye çekme |
| Omurgayı dikleştiren kaslar | Erector spinae | Omurganın iki yanı | Gövdeyi dikleştirme |
| Multifidus | Multifidus | Omurlar arası (derin) | Omur seviyesinde stabilite |
| Kare bel kası | Quadratus lumborum | Bel (derin) | Gövdeyi yana bükme, pelvis dengesi |
Sırt kasları ve dik duruş
Masa başında, telefona eğilerek geçen saatler göğüs kaslarını kısaltırken orta-alt trapez ve rhomboid kaslarını uzatıp zayıflatır. Sonuç: omuzların öne düşmesi ve sırtın yuvarlaklaşması. Kambur duruşun sadece görüntü sorunu olmadığını, nefesten boy uzunluğuna kadar pek çok şeyi etkilediğini Kambur Durmak Boyumuzu Kısaltıyor yazımda anlattım. Bu kasları adım adım güçlendirmek için Dik Duruş Akademisi programını inceleyebilirsiniz.
Hangi egzersiz hangi sırt kasını çalıştırır?
| Egzersiz | Ağırlıklı çalışan kaslar |
|---|---|
| Barfiks / lat pulldown | Latissimus dorsi, teres major |
| Kürek çekme (row) | Orta trapez, rhomboid, latissimus dorsi |
| Face pull / bantla geriye açış | Orta-alt trapez, rhomboid, arka omuz |
| Sırt ekstansiyonu | Erector spinae |
| Kuş-köpek (bird dog) | Multifidus, erector spinae, kalça kasları |
| Yan plank | Quadratus lumborum, yan karın kasları |
Tüm hareketler için sırt egzersizleri sayfasına ve Egzersiz Rehberi vücut haritasına göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Sırtın en büyük kası hangisidir?
Yüzey alanı olarak sırtın en büyük kası latissimus dorsi (geniş sırt kası), en geniş yayılan kası ise trapezdir.
Beldeki kasların adı nedir?
Belde başlıca erector spinae, multifidus ve derinde quadratus lumborum bulunur. Önde ise iliopsoas bel omurlarına tutunur.
Kürek kemikleri arasındaki kasın adı nedir?
Kürek kemikleri arasında yüzeyde orta trapez, onun altında rhomboid kasları bulunur.
Sırt ağrısında hangi kaslar etkilidir?
Üst sırt ve boyun ağrılarında üst trapez ve levator scapulae, bel ağrılarında erector spinae, multifidus ve quadratus lumborum sıklıkla rol oynar. Süren ya da yayılan ağrılarda mutlaka bir hekime başvurun.
